• Түзүмдүк бөлүктөрдүн жана ведомстволук уюмдардын жаңылыктары

• Борбордук аппарат(143)
• Мектепке чейинки билим берүү башкармалыгы (МЧБББ)(39)
• Мектептик билим берүү башкармалыгы (МБББ)(107)
• Башталгыч кесиптик билим берүү башкармалыгы (БКБББ)(223)
• Бюджеттик саясат, финансылык талдоо жана инфраструктура башкармалыгы (БСФТИБ)(3)
• Бухгалтердик эсеп жана отчеттуулук бөлүмү (БЭОБ)(0)
• Тарбиялоо жана мектептен тышкаркы билим берүү бөлүмү (ТМТБББ)(8)
• Аккредитациялоо жана лицензиялоо бөлүмү (АЛБ)(33)
• Санариптик трансформация бөлүмү (СТБ)(3)
• Укуктук камсыз кылуу бөлүмү (УККБ)(4)
• Адам ресурстарын башкаруу бөлүмү (АРББ)(47)
• Мониторинг, стратегиялык пландоо жана мамлекеттик программаларды талдоо бөлүмү (МСПМПТБ)(3)
• Эл аралык кызматташтык жана инвестициялар бөлүмү (ЭАКИБ)(79)
• Документтик камсыз кылуу жана контролдоо бөлүмү (ДКККБ)(3)
• Маалыматтык саясат сектору (МСС)(3559)
• Инфраструктура жана мамлекеттик сатып алуулар башкармалыгы(5)
• Илим жана инновациялар башкармалыгы(71)
• Жогорку, орто кесиптик жана жогорку окуу жайдан кийинки билим берүү башкармалыгы(28)
• Мамлекеттик тилди өнүктүрүү сектору(30)
• Борборлоштурулган бухгалтерия(0)
• Кыргыз билим берүү академиясы(34)
• Педагогикалык кызматкерлердин квалификациясын жогорулатуу жана кайра даярдоо республикалык институту(60)
• Билим берүүнүн сапатын өнүктүрүү департаменти(21)
• Көз карандысыз сертификациялоо жана валидациялоо борбору(25)
• Республиканский научно-методический центр(66)
• Республикалык дене тарбия, спорт жана маданият боюнча усулдук борбору(97)
• Республикалык балдардын жана өспүрүмдөрдүн экология, аймак таануу жана туризм борбору(0)
• «Алтын түйүн» улуттук балдар инженердик-техникалык академиясы(0)
• "Балажан" республикалык эстетикалык тарбия берүү окуу-усулдук борбору(0)
• «Сейтек» балдар жана өспүрүмдөр улуттук борбору(0)
• «Кут билим» медиа борбору(0)
• Аймактар ​​аралык психологиялык, медициналык жана педагогикалык консультация(0)
• «Санат» ден соолукту чыңдоо борбору(1)
• «Барчын» санатория-профилакториясы(0)
• Билим берүүдөгү долбоордук демилгелер лабораториясы(1)
• Дүйнөлүк банктын долбоорлорун ишке ашыруу бөлүмү(115)
• Секторду өнүктүрүү программасы: Инклюзивдик өнүгүү үчүн көндүмдөр(89)
• "Секторду өнүктүрүү долбоору: мектептик билим берүүнү реформалоо"(85)
• «Кыргыз Республикасында билим берүү тармагын колдоо» долбоору(27)
• "Кыргыз Республикасындагы мектептик билим берүү чөйрөсүнүн коопсуздугун каржылоо механизмдерин өнүктүрүү" долбоору(0)

Математикалык сабаттуулуктун оң динамикасы жана аны сактап калуунун жолдору (PISA 2025)

Көрүлдү: 0

Автор: педагогика илимдеринин кандидаты, доцент Жунусакунова Айжаркын Данияровна

PISA-2025тин жыйынтыктары Кыргыз Республикасынын билим берүү системасы үчүн маанилүү баштапкы чекит болуп калды. Он алты жылдык тыныгуудан кийин өлкө эл аралык баалоого кайрадан катышып, изилдөөнүн негизги багыттары боюнча оң динамиканы көрсөттү.

Кыргызстандын математикалык сабаттуулук боюнча орточо көрсөткүчү 364 баллды түздү. Салыштыруу үчүн: 2006-жылы бул көрсөткүч 311 балл, ал эми 2009-жылы 331 балл болгон. Демек, өлкөнүн биринчи жолу катышкан учуруна салыштырмалуу жыйынтык 53 баллга, ал эми 2009-жылга салыштырмалуу 33 баллга өстү.

53 баллга, башкача айтканда, баштапкы көрсөткүчкө салыштырмалуу болжол менен 17 пайызга өсүштү анча маанилүү эмес статистикалык өзгөрүү катары кароого болбойт. Улуттук билим берүү системасы үчүн бул олуттуу сапаттык жылыш болуп саналат. Ал кыргызстандык окуучулардын математикалык билимдерин маалыматтарды талдоодо, таблицалар жана графиктер менен иштөөдө, өз ара байланыштарды аныктоодо, чечүү жолун тандоодо жана алынган жыйынтыктарды чечмелөөдө колдонуу жөндөмүнүн жогорулаганын көрсөтөт.

Динамиканы баалоодо PISA-2009 менен PISA-2025тин ортосундагы узак убакыт аралыгын эске алуу зарыл. Бул мезгилде билим берүү саясаты, мамлекеттик стандарттар, окуу программалары жана билим алуу шарттары өзгөрдү. Мындан тышкары, PISA-2025те математика изилдөөнүн негизги эмес, кошумча багыты болгон. Ошондуктан математикалык жыйынтыктар боюнча деталдуу маалымат математикалык сабаттуулук негизги багыт болгон циклдерге салыштырмалуу чектелүү. Бул жагдайлар илимий интерпретациянын чегин аныктайт, бирок катталган өсүштү жокко чыгарбайт.

Кыргызстандын негизги жетишкендиги эл аралык рейтингдеги позициянын өзгөрүшүндө эмес, PISAнын салыштырылуучу шкаласы боюнча жыйынтыктын жогорулашында. Рейтингдеги орун катышуучулардын курамына жана башка билим берүү системаларындагы өзгөрүүлөргө жараша болот. Ал эми орточо баллдын өсүшү окуучулардын даярдыгындагы өзгөрүүлөрдү түздөн-түз мүнөздөйт. Кыргызстан PISAга жөн гана кайра келген жок — мектеп окуучуларынын математикалык сабаттуулугунун кыйла жогору деңгээли менен кайтып келди.

Билим берүү тармагындагы жылыш дайыма эле эл аралык орточо деңгээлге дароо жетүүнү билдирбейт. Көп учурда ал көп жылдардан бери калыптанган инерцияны жеңүү жана туруктуу оң багытты түзүү аркылуу көрүнөт. Кыргызстандын жыйынтыктарын дал ушул өңүттөн баалоо зарыл. Узак тыныгуудан кийин өлкө мурдагы көрсөткүчүн кайталабастан, аны кыйла жогорулатты. Бул реалдуу илгерилөө жөнүндө айтууга негиз берет жана жүргүзүлүп жаткан билим берүү реформаларынын потенциалын көрсөтөт.

Жетишилген жыйынтык объективдүү кыйынчылыктарды эске алганда өзгөчө маанилүү. Алардын катарында шаардык жана айылдык мектептердин мүмкүнчүлүктөрүндөгү айырмачылыктар, айрым аймактарда окуу ресурстарынын жетишсиздиги, педагогдордун кесиптик өнүгүүгө жетүү мүмкүнчүлүктөрүнүн бирдей эместиги, тилдик ар түрдүүлүк жана өлкөнүн билим берүүнүн сапатын эл аралык баалоо системасына узак убакыт катышпай келгени бар. Мындай шартта оң динамика өзүнө-өзү ток болууга негиз эмес, тескерисинче, билим берүү системасы татаал шарттарда да өнүгүүгө жөндөмдүү экенин көрсөткөн белги болуп саналат.

2025-жылы OECD өлкөлөрүнүн математикалык сабаттуулук боюнча орточо көрсөткүчү 463 баллды түздү. Демек, Кыргызстан менен бул көрсөткүчтүн ортосундагы айырма дагы эле сакталууда. Ошол эле учурда жыйынтыктын эки тарабын тең объективдүү эске алуу маанилүү. Учурдагы артта калууну ачык таануу зарыл, бирок ошол эле учурда жетишилген прогрессти да баалабай коюуга болбойт. Эгер билим берүү саясаты рейтингдеги төмөн орунду гана сындоого негизделсе, система оң өзгөрүүлөрдү жана натыйжалуу механизмдерди байкабай калуу коркунучуна туш болот. Катталган оң динамика кийинки өнүгүү этабы үчүн таяныч болушу керек.

Бүгүн Кыргызстанда мектептик билим берүүнү системалуу колдоо күчөтүлүүдө. Мамлекеттик билим берүү стандарттары жана окуу программалары жаңыланууда, мектептик билим берүүнүн 12 жылдык моделин киргизүү иштери жүргүзүлүүдө, окуу-методикалык комплекстер жана баалоо инструменттери өркүндөтүлүүдө. Окуучунун билимди механикалык түрдө кайра айтып берүүсүнө эмес, аны практикалык кырдаалдарда түшүнүп жана колдоно алуусуна барган сайын көбүрөөк көңүл бурулууда.

Бул жерде мугалимди колдоо өзгөчө мааниге ээ. Квалификацияны жогорулатуу, методикалык коштоо жана практикага багытталган, изилдөөчүлүк тапшырмаларды жайылтуу математика сабагынын логикасын акырындык менен өзгөртүүдө. Окуучулар мисал боюнча эсептөөлөрдү гана аткарбастан, маселенин шартын түшүнүп, маанилүү маалыматтарды бөлүп көрсөтүп, математикалык модель түзүп, чечимин негиздеп жана алынган жыйынтыкты чечмелей алышы керек. Дал ушул көндүмдөр PISAда бааланган математикалык сабаттуулуктун негизин түзөт.

Санариптик билим берүү чөйрөсүнүн өнүгүшү да кошумча мүмкүнчүлүктөрдү түзүүдө. Электрондук ресурстар, компьютердик тестирлөө жана билим берүү платформалары заманбап тапшырмаларга жана кайтарым байланыш инструменттерине жеткиликтүүлүктү кеңейтүүдө. Мамлекеттик, методикалык жана мектептик деңгээлдердеги макулдашылган колдоо математикалык билим берүүнүн сапатын туруктуу жогорулатуу үчүн зарыл шарттарды түзөт.

PISA-2025 оң динамика башталганын көрсөттү. Эми аны бекемдеп, ылдамдатуу маанилүү. Бул үчүн математикалык сабаттуулукту өнүктүрүүгө багытталган тапшырмалар окуу китептерине, жумушчу дептерлерге, санариптик ресурстарга, күнүмдүк диагностикага жана жыйынтыктоочу баалоого ырааттуу киргизилиши керек. Окутуунун мазмуну жана баалоо системасы бирдиктүү натыйжага — окуучулардын математиканы ар кандай турмуштук кырдаалдарда аң-сезимдүү колдоно алуу жөндөмүнө багытталышы зарыл.

Мектептерге даректүү колдоону да өнүктүрүү керек. Диагностиканын жыйынтыктары билим берүү уюмдарын формалдуу рейтингге бөлүү үчүн эмес, окуучулардын конкреттүү кыйынчылыктарын аныктоо жана педагогдордун методикалык муктаждыктарын белгилөө үчүн колдонулушу зарыл. Кадрдык жана ресурстук чектөөлөр көбүрөөк байкалган айылдык жана алыскы мектептер өзгөчө көңүл бурууну талап кылат. Билим алуу мүмкүнчүлүктөрүн теңдөө өлкөнүн орточо баллын гана эмес, математикалык сабаттуулуктун базалык деңгээлине жеткен окуучулардын үлүшүн да жогорулатууга мүмкүндүк берет.

Кийинки PISA циклинде Кыргызстан мындан да жогорку жыйынтык көрсөтөт деп күтүүгө негиз бар. Мындай божомол автоматтык кепилдик болуп саналбайт, бирок аны негиздүү перспектива катары кароого болот. Реформалар системалуу мүнөзгө ээ болууда, функционалдык сабаттуулукка көңүл буруу күчөп, мугалимдерге методикалык колдоо кеңейүүдө, ал эми мектептер заманбап билим берүү жана санариптик инструменттерди акырындык менен өздөштүрүүдө.

OECD боюнча орточо көрсөткүч менен сакталып турган айырма жетишилген прогресстин маанисин төмөндөтпөйт, тескерисинче, алдыда аткарыла турган иштин масштабын көрсөтөт. Бүгүнкү күндө өсүштү улантуунун негизги шарты — мектептик билим берүүнүн сапатына системалуу көңүл буруу. Мазмунду жаңылоо, педагогдорду колдоо, окутуунун практикалык багытын күчөтүү, санариптештирүү жана үзгүлтүксүз диагностика кийинки эл аралык циклде жогорку жыйынтык көрсөтүүгө негиз түзөт.

PISA-2025тин оң динамикасы — акыркы чек эмес, Кыргызстандын билим берүү системасы өзгөрүүгө жана өнүгүүгө жөндөмдүү экенин көрсөткөн далил. Эми жетишилген темпти сактап, мугалимдерге зарыл методикалык колдоо көрсөтүп, математикалык сабаттуулукту калыптандырууну билим берүү процессинин туруктуу бөлүгүнө айландыруу маанилүү. Бул иш ырааттуу улантылса, Кыргызстандын кийинки жыйынтыгы алдыга жасалган дагы бир ишенимдүү кадам боло алат.

Колдонулган адабияттар:

OECD. PISA 2025 Results. Volume I. Future-Ready Students. Paris: OECD Publishing, 2026.

OECD. Education GPS. Kyrgyzstan. Student Performance PISA 2025. URL: https://gpseducation.oecd.org/CountryProfile?plotter=h5&primaryCountry=KGZ&treshold=5&topic=PI (кайрылган күн: 10.09.2026).

OECD. PISA 2025 Assessment and Analytical Framework. Paris: OECD Publishing, 2026. DOI: 10.1787/86c36975-en.

OECD. PISA 2009 Results. What Students Know and Can Do. Student Performance in Reading, Mathematics and Science. Volume I. Paris: OECD Publishing, 2010.
 

Бөлүшүңүз