НУСКАМАЛЫК-МЕТОДИКАЛЫК ТҮШҮНДҮРМӨ

Автор: Маалыматтык саясат сектору (МСС)

28 Август 2026 ж. 14:38

Көрүлдү: 847

Кыргыз Республикасынын жалпы билим берүү уюмдарында болжолдуу календардык-тематикалык пландарды колдонуу боюнча

УРМАТТУУ МЕКТЕП ЖЕТЕКЧИЛЕРИ ЖАНА МУГАЛИМДЕР!

Календардык-тематикалык пландарды колдонуу тартибин бирдиктүү түшүнүүнү камсыз кылуу максатында Кыргыз билим берүү академиясы билим берүү процессин уюштурууда аларды колдонуу боюнча төмөнкүдөй түшүндүрмө берет.

1. КББАнын КТПсы деген эмне?

Болжолдуу календардык-тематикалык пландар Кыргыз билим берүү академиясы тарабынан жалпы билим берүүнүн Мамлекеттик билим берүү стандартынын, предметтик стандарттардын жана окуу программаларынын негизинде иштелип чыккан.

Календардык-тематикалык план (КТП) мугалимдин ишин пландаштыруунун куралы болуп саналат жана окуу жылынын ичинде окуу предметинин мазмунун өздөштүрүүнүн ырааттуулугун түзүүгө көмөктөшөт.

Кыргыз билим берүү академиясы тарабынан жайгаштырылган календардык-тематикалык пландар болжолдуу болуп саналат жана сунуштамалык мүнөзгө ээ.

Бул КББАнын КТПсы окуу программасын ишке ашыруунун жалпы логикасын аныктайт, бирок бардык мектептерде жана класстарда ар бир сабакты механикалык түрдө бирдей пландаштырууну талап кылбайт дегенди билдирет.

2. Эмне бирдиктүү бойдон калууга тийиш?

Календардык-тематикалык пландоонун кайсы варианты колдонулганына карабастан, мугалим предметтик стандарттын жана окуу программасынын талаптарынын аткарылышын камсыз кылууга милдеттүү.

Окуу планында белгиленген окуу жүктөмүнүн жалпы көлөмү, окуу программасынын милдеттүү мазмуну, негизги мазмундук багыттар жана окутуунун күтүлүүчү натыйжалары сакталууга тийиш.

Демек, биринчи кезекте, окуучулар жетишүүгө тийиш болгон билим берүүнүн натыйжасы бирдиктүү болууга тийиш, ар бир конкреттүү сабакты өткөрүүнүн календардык датасы эмес.

3. Мугалим эмнени ылайыкташтырууга укуктуу?

Мугалим конкреттүү класстын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен окуу материалын календардык бөлүштүрүүнү ылайыкташтырууга укуктуу.

Окуу программасында каралган сааттардын жалпы көлөмүнүн чегинде темалардын ортосунда окуу убактысын педагогикалык жактан негиздүү кайра бөлүштүрүүгө; айрым темаларды өтүү мөөнөттөрүн тактоого; материалды өздөштүрүү темпин өзгөртүүгө; темаларды окуу жумалары жана чейректери боюнча бөлүштүрүүгө; окутуунун методдорун, ыкмаларын жана уюштуруу формаларын тандоого; практикалык, чыгармачылык, изилдөөчүлүк жана долбоордук тапшырмаларды пайдаланууга; окуучулардын даярдык деңгээлин, билим алуу муктаждыктарын жана материалды өздөштүрүү темпин эске алууга жол берилет.

Мындай вариативдүүлүк окутууда дифференциацияланган жана жекелештирилген мамилелерди ишке ашырууга мүмкүндүк берет.

4. Бир предмет боюнча бардык мугалимдердин КТПсы бирдей болушу керекпи?

Милдеттүү эмес.

Мектеп билим берүү процессинин уланмалуулугун жана макулдашылгандыгын камсыз кылуу үчүн бир предмет жана параллелдүү класстар боюнча бирдиктүү базалык КТПны жалпы негиз катары пайдалана алат.

Ошол эле учурда бирдиктүү базалык КТП бардык мугалимдер бир эле күнү таптакыр бирдей сабактарды өткөрүүгө жана бирдей иш формаларын колдонууга милдеттүү дегенди билдирбейт.

Мисалы, бардык 7-класстын окуучулары окуу программасында каралган бөлүмдөрдү өздөштүрүп, белгиленген окутуу натыйжаларына жетишүүгө тийиш. Бирок белгилүү бир теманы өздөштүрүү үчүн 7-«А» классына 7-«Б» классына караганда көбүрөөк убакыт талап кылынышы мүмкүн. Бир мугалим долбоордук ишти колдонсо, экинчиси лабораториялык, практикалык же топтук ишти уюштурушу мүмкүн.

Негизги критерий — календардык даталардын толук дал келиши эмес, предметтик стандартта жана окуу программасында каралган окутуунун натыйжаларына жетишүү.

5. КТП менен иштөөнүн оптималдуу модели кандай?

Кыргыз билим берүү академиясы төмөнкү моделди сунуштайт:

КББАнын болжолдуу КТПсы → мугалим тарабынан окуу графигин жана класстын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен ылайыкташтыруу → мектептик методикалык бирикмеде кароо → билим берүү уюмунун администрациясы тарабынан белгиленген тартипте бекитүү.

Мындай мамиле билим берүүнүн мазмунуна коюлган талаптардын бирдиктүүлүгүн камсыз кылуу менен бирге мугалимдин кесиптик өз алдынчалуулугун сактоого мүмкүндүк берет.

6. Мектеп администрациясы эмнени эске алышы керек?

Жалпы билим берүү уюмдарынын администрацияларына жана мектептик методикалык бирикмелердин жетекчилерине календардык-тематикалык пландарды ашыкча унификациялоого жол бербөө сунушталат.

КТПны көзөмөлдөөдө, биринчи кезекте, анын предметтик стандартка, окуу программасына, белгиленген окуу сааттарынын санына жана окутуунун күтүлүүчү натыйжаларына шайкештигине көңүл буруу максатка ылайыктуу.

Эгерде билим берүү процесси окуу программасынын талаптарынын чегинде уюштурулуп жатса, ар башка мугалимдерде айрым темаларды өтүү даталарынын айырмаланышын өзүнөн өзү эле талапты бузуу катары кароо сунушталбайт.

КТПнын вариативдүүлүгү билим берүүнүн мазмунун өзүм билемдик менен өзгөртүү дегенди билдирбейт. Бардык өзгөртүүлөр педагогикалык жактан негизделүүгө жана Мамлекеттик билим берүү стандартынын, предметтик стандарттын жана окуу программасынын талаптарынын чегинде жүргүзүлүүгө тийиш.

7. КТП жана «Э-Күндөлүк» системасы

Ар бир предмет боюнча болжолдуу календардык-тематикалык пландарда каралган темалардын тизмеси «Э-Күндөлүк» автоматташтырылган маалыматтык системасына жүктөлөт.

Ошол эле учурда маалыматтык системада темалардын тизмесинин болушу мугалимдин ушул сунуштарда каралган тартипте, окуу графигин жана конкреттүү класстын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен окуу материалын календардык бөлүштүрүү мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарбайт.

8. КТПны кайдан алууга болот?

Актуалдуу болжолдуу календардык-тематикалык пландар Кыргыз билим берүү академиясынын расмий сайтында — www.kao.kg — ачык жеткиликтүүлүктө жайгаштырылган.

Аларды жүктөп алуу үчүн «Мектептик билим берүү / Школьное образование» бөлүмүн ачып, андан соң «КТП (12 жылдык билим берүү)» бөлүмчөсүн, окутуу тилин, тиешелүү классты жана керектүү окуу предметин тандоо зарыл.

Документти колдонуудан мурда предметтин аталышын, классты, окутуу тилин жана окуу жылын текшерүү сунушталат.

КББАнын НЕГИЗГИ ЖЫЙЫНТЫГЫ

КББАнын календардык-тематикалык пландоосу окуу программасын ишке ашыруунун базалык сунуштамалык модели болуп саналат.

Предметтик стандарттын талаптары, окуу программасынын мазмуну, окуу жүктөмүнүн жалпы көлөмү жана окутуунун күтүлүүчү натыйжалары бирдиктүү болуп саналат.

Конкреттүү класстын өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен темаларды календардык бөлүштүрүү, аларды өздөштүрүү темпи, окутууну уюштуруунун формалары, методдору жана окуу ишмердигинин түрлөрү вариативдүү болушу мүмкүн.

Негизги принцип: БИЛИМ БЕРҮҮНҮН БИРДИКТҮҮ НАТЫЙЖАЛАРЫ — ВАРИАТИВДҮҮ ПЕДАГОГИКАЛЫК ЧЕЧИМДЕР.

 

Бөлүшүңүз