Окуу көндүмдөрүн өркүндөтүү боюнча “Келгиле, окуйбуз!” долбоору

Колдонмо кыргыз жана орус тилдеринин өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен ыңгайлаштырылган он тренингдик модулдан турат. Ар бир модуль конкреттүү тилге тиешеси бар мисалдарды жана көнүгүлөрдү камтыйт. Долбоорго тартылган мугалимдер жана мектептердин административтик-башакаруу өкүлдөрү Кыргыз Республикасынын башталгыч мектептеринде окутуу процессине жаңычыл жана омоктуу өзгөрүүлөрдү жайылтуучу дараметке ээ.  Алгачкы беш модуль беш базалык көндүмгө багытталат. Акыркы беш модуль окутуунун кошумча стратегияларына арналат. “Келгиле, окуйбуз!” долбоору модулдарды иштеп чыгууга карата балансталган мамилени колдонот, буга байланыштуу аларда китеп окууга үйрөтүү процессин өркүндөтүүгө багытталган теориялык жана практикалык көнүгүүлөрдүн комбинациясы камтылат.

Жүктөп алуу:

Башталгыч класстардын мугалимдер үчүн колдонмо (модулдар 1-5)

Башталгыч класстардын мугалимдери үчүн колдонмо (модулдар 6-10)

Глоссарий

Модулдар үчүн чечмелөөлөр (модулдар 1-10)

 

1 модуль: Тыбыштык кабыл алуу

Тыбыштык кабыл алуу жана алфавит менен таанышуу бири-биринен айырмаланаарын баса белгилеп кетуу керек, анткени биринчиси жазуу менен байланышпай, толугуу менен угуу компоненти болуп саналат. Тыбыштык кабыл алуу көндүмдөрү окууга үйрөнүүгө мүмкүнчүлүк берген пайдубал болуп саналат.  Тилдин түзүлүшүн жана тыбыштык курамын билүү окууга үйрөтүүнүн биринчи баскычтарында маанилүү ролду ойнойт. Калыптанган тыбыштык кабыл алуу – тыбыштарды так айтуунун, сөздун туура муундук түзүлүшүн өздөштүрүүнүн кепилдиги болуп, тилдин грамматикалык курамын үйрөнүүнүн, демек, окуучунун окууну жана жазууну ийгиликтүү өздөштүрүүсүнүн негизин түзөт.  

Жүктөп алуу:

1 модуль - Тыбыштык кабыл алуу

Мугалимдер үчүн нускама (1-2 модуль)

 

2 модуль: Алфавит менен таанышуу

Окуучуларды тыбыштык кабыл алууга үйрөтүүнү жана алфавит менен таанышууну камтыган окутуунун тыбыштык – тамгалык баскычы – мектепке чейинки курактагы балдарды жана биринчи класстын окуучуларын окутуунун маанилүү баскычы.  Ушул баскычта окуучу тыбыштар жана тамгалар менен “ойноп бүтүшү” керек. Ушул оюндарда тамганын тышкы көрүнүшүн эске тутуу процесси тыбыштарды тамгага же тескринче которуу / окуй алуу боюнча көнүгүүлөр менен байланышта жүрүшү зарыл. Алфавит менен таанышуу тамгалардын аталышын таануу жана алардын графикалык сүрөтүн үйрөнүүдөн турат. Бул процесс тыбыштык кабыл алууга үйрөтүү сыяктуу эле окууга үч баскычтуу үйрөтүүнүн болүгү болуп эсептелет: алиппеге чейин, алиппе (окуй алуу) жана алиппеден кийин. Эгер тыбыштык – тамгалык баскыч аткарылбай калса, окучуларда окуу процессинде кыйынчылыктар пайда болот: тыбыш өзүнчө, белги / тамга – өзүнчө.

Жүктөп алуу:

2 модуль - Алфавит менен таанышуу

Мугалимдер үчүн нускама (1-2 модуль)

 

3 модуль: Сөз байлыгы

Сөз байлыгы окууга үйрөтүүнүн негиздерин бири болуп эсептелип, создөрдүн тизмесин өздөштүрүү менен гана чектелбейт. Сөз байлыгын күнүмдүк баарлашууда, окууда, айлана-чөйрөнү таанып-билүүдө колдонуу абдан маанилүү. Сөздөрдүн маанисин билүү жана сөз байлыгын окуу процессинде колдонууну бүтүн музыкалык чыгарма жаратууну мүмкүн кылган музыкалык сабаттуулук менен же сурөт жаратуу үчүн аралаштырылып колдонулган боектор менен салыштырса болот. өБашталгыч мектепте окууга үйрөтүү учурунда сөз байлыгын өстүрүү абдан маанилуу роль ойной өтурганын далилдейт, анткени ал текстти чечмелеп окууга да, окуган текстин түшүнүү көндүмдөрүн өнүктүрүүгө да жардам берет.

Жүктөп алуу:

3 модуль - Соз байлыгы

Мектеп администрациясы үчүн тренинг өткөрүү боюнча нускама (3-5 модуль)

Мектеп администрациясы жана китепканачылар үчүн тренинг өткөрүү боюнча нускама (3 - модуль)

Окуучулардын сөз байлыгын өркүндөтүү

Окуучулардын сөз байлыгын баалоо

 

4 модуль: Шар окуу

Шар окуу көндүмдөрүнө үйрөтүү буларды өзүнө камтыйт: башкарып окуу, анда окуучулар болгон каталарды оңдой турган жана кайтарым байланыш бере турган кимдир-бирөөгө үн чыгарып окушат; ошондой эле өз алдынча окуу, ал окуучулардын үн чыгарбай, ичинен окуусун билдирет. Шар окуган окуучуларда жаны сөздөрдү таануу, ылдам, так жана көркөм окуу, ошондой эле окуганын жакшылап түшүнүү жөндөмдөрү жакшы өнуккөн болот.  Шар окуу – толук кандуу окуу менен окуганын түшүнүүнү калыптандыруучу эн маанилуу көндүмдөрдүн бири. Шар окуу – бул окучулардын жаш өзгөчөлүктөрүнө ыйлайык, тыныш белгилерине көңул буруу менен туура (катасыз), көркөм, ылдам окуусу. Шар окуу чечмелеүү окуу менен окуганын түшүнүүнүн ортосундагы көпүрө болуп саналат. Шар, экспрессивду жана тексттин маанисин чагылдырып окуу окуучунун окуганын түшүнгөндүгүнүн айкын белгиси болуп эсептелет.  

Жүктөп алуу:

4 модуль - Шар окуу

Мектеп администрациясы үчүн тренинг өткөрүү боюнча нускама (3-5 модуль)

Шар окуу көндүмүн баалоо

Окуучуларанын шар окуу көндүмдөрүн өркүндөтүү

 

5 модуль: Окуганын түшүнүү

Окууганын түшүнүү – бул окурмандын, тексттин жана мазмундун отросундагы оз ара татаал байланыш. Ал сөздөрдү таануунун жана кепти түшүнүүнүн натыйжасы болуп саналат. Окуганын түшүнүү көндүмүнө спаттуу окутуу окуучулардын жекече өзгөчөлүктөрүн жана муктаждыктарын эсепке алат. Чечмелеп окуу баскычынан кийин окууга үйротүү процессиндеги маанилүү милдет – окуган текстин түшүнүүгө: сөздөрдүн маанилерин, сүйлөмдөгү же абзацтагы ойду таанууга үйрөтүү болуп саналат. Текст менен иштөөнүн базалык көндүмдөрүнө ээ болуу менен окуучулар тексттен маалымат ала алышат жана аларды окуу процессинде колдоно алышат. Ошентип окуу “окутуунун предметинен” “окутуу чөйрөсунө” айланат.

Жүктөп алуу:

5 модуль - Окуганын түшүнүү

Мектеп администрациясы үчүн тренинг өткөрүү боюнча нускама (3-5 модуль)

Окуганын түшүнүү көндүмдөрүн өркүндөтүү

Окуганын тушүнүү көндүмдөрүн баалоо

 

6 модуль: Инсанга багытталган окутуу  

Инсанга багытталган окутуу – окуучулардын өндөмдөрүн, кызыкчылыктарын, өзгөчөлүктөрүн эске алуу менен, окутуу процессин ынгайлаштырууну билдирет. Инсанга багытталган окутуунун ыкмаларын мугалимдер өз тажрыйбасында колдонуп келишет, бирок, аларды системалуу түрдө эмес, өз-өзунчө колдонгон учурлар басымдуулук кылат. Бул колдонмо мугалимдерге жардам бере турган сунуштар, инсанга багытталган окутуунун негизги принциптеринин мүнөздөмөсү жана педагогикалык практикада колдонууга ыңгайлуу бир нече стратегиялар менен бөлүшөт.  Инсанга багытталган  сабактын маанилүү бөлүгү – бул натыйжаларга караганда окуучунун иш-аракетин талдоо болуп саналат. Мунун аркасы менен окуучунун көз карашы – дитин коюп аткаруудан активдүү чыгармачылыкка – өзгөртөт, ой жүгүртүүсү рефлексивдүү жана натыйжага багытталган мүнөздө болот.  

 

6 модуль - Инсанга багытталган окутуу

Мектеп администрациясы үчүн нускама (6 модуль)

Мугалимдер үчүн нускама (6 модуль)

Мектеп администрациясы үчүн нускама ( 6 модуль)

Инсанга багытталган окутуу

 

7 модуль: Калыптандыруучу баалоо

Педагогикалык иш-аракеттердин негизги принциби – бул окуучулардын өнүгүүсүнө түрткү берүү. Баланын окуп-өнүгүү процесси ар дайым өзгөрүп турат. Кенже класстын окуучусунун окууда өз алдынчалыкка, демилгелүү жана жоопкерчиликтүү болууга жетишүүсү үчүн баланын өзүн-өзү текшерип, баалоосу өзгөчө мааниге ээ, башкача айтканда, өзүнүн жана классташтарынын ишмердүүлүгүнүн өз алдынча текшерип, баалай алуусу, окудагы кемчиликтеринин себептерин аныктап, аларды жое алуу жөндөмдүүлүгу.  

Бул жөндөмдүүлүктү күнүмдүк практикада калыптандыруучу баалоону ар дайым колдонуу аркылуу калыптандырууга болот. Колдонмодо калыптандыруучу баалоонун өзгөчөлүктөрү, компонентери жана алардын окуучунун жетишүүсүнө тийгизген таасири жөнүндө баяндалат. Ошону менен бирге тексттер менен иштөөдө белгилүү ырааттуулукта колдонулуучу калыптандыруучу баалаоонун ыкмалары жана натыйжаларды каттоо технологиялары берилет. Сунушталган калыптандыруучу баалоону колдонуу боюнча мугалимдердин түшүнүгүн жогорулатып, көндүмдөрүн өркүндөтүүгө багытталган, анткени калыптандыруучу баалоонун ыкмаларын колдоно билүү – бул мугалимдин компитентүүлүгүнүн негизги бөлугу, ал окуучулардын жетишүүсүнө түздөн-түз таасирин тийгизет.    

Жүктөп алуу:

7 модуль - Калыптандыруучу баалоо

Калыптандыруучу баалоо - 7 модуль

 

8 модуль: Кайтарым байланыш

Кайтарым байланыш билим берүү процессине он таасир берет жана ал аркылуу окучуларга билим алууда алдына койгон максаттарына жетүүгө мүмкүнчүлүк берилет. Окучулардын билим алуу процессин кайсы жактарына конул буруу керек экенин көрсөткөн кайтарым байланыш окуучуларга билим алууда өз күчүнө ишенип, өздөрүнүн жетишкендиктерин жогорулатууга түрткү берет. Бул модулдун негизинде натыйжалуу кайтарым байлантыштын материалдары каралды. Көрсөтүлгөн материалдар билим берүү адистерине жана башталгыч класстардын мугалимдерине баяндоо түрүндө берилген кайтарым байланыштын окутуудагы күтүлүүчү натыйжалар, баалоо критерийлери менен болгон өз ара катышын табуу мүмкүнчүлүгүн берет. Башталгыч класстардын мугалимдери менен мектеп жетекчилеринин натыйжалуу кайтарым байланыш берүү көндүмү алардын профессионалдык компетентүүлүгүн көрсөтүү менен биргеликте окуучуларынын окуудагы мыкты натыйжаларга жетишүүсүнө өбөлгө түзөт.

Жүктөп алуу:

8 модуль - Кайтарым байланыш

Кайтарым байланыш - 8 модуль

 

9 модуль: Башталгыч класстар учун окуу боюнча кошумча материалдарды классификациялоо  

Окуу көндүмдөрүн өнүктүрүүдө негизги фактор – туура деңгээлдеги китептерди окуу болуп саналат. Китептер окуучунун окурмандык деңгээлин эсепке алуу менен тандалса, анын окуу көндүмдөрү ийгиликтүү өнүгүп, тажрыйбалуу окурман боло алат. Жаны окуй баштаган окуучулар үчүн башталгыч деңгээлдеги материалдарды колдонуу жакшыраак экендиги мугалимдерге көптөн бери белгилуу. Тексттин таталдыгын талдоо жана аныктоо окумдуулук критерийинин жардамы менен жүргүзүлүп келген.  Окумдулук критерийи китептердин же башка окуу материалдарынын татаалдык деңгээлин аныктоо үчүн сандык баалоону колдонот. Окумдуулук критерийи менен бирге тексттин башка параметрлерин баалоо окуучулардын жаш курагына жана классына туура келген татаалдык деңгээлди аныктоого мүмкүнчүлүк берет. Окумдуулук критерийинин жардамы менен мугалимдер окуучуларына эң ылайыктуу тексттерди тандай алышат. Кыргызстандагы мектептердин башталгыч (1-4) класстар үчүн кошумча окуу тексттеринин окумдуулугу WordCalc компьютердик программасынын жардамы менен аныкталат. Бул программа сөздөрдүн, сүйлөмдөрдүн жана тексттердин параметрлерине анализ жасайт.  

Жүктөп алуу:

9 модуль - Кошумча материалдарды классификациялоо

Мугалимдер үчүн нускама (9 модуль)

Башталгыч класстар үчүн окуу боюнча кошумча материалдарды классификациялоо - 9 модуль

 

10 модуль: Башталгыч класстардын окуучуларынын окуу кондумдорун калыптандырууга ата-энелерди жана коомчулукту тартуу  

Ата-энелерди балдары менен бирге китеп окууга тартуу – кенже курактан тартып балдардын окуу көндүмдөрүн калыптандырып-өркүндөтүүнүн эң натыйжалуу ыкмасы болуп эсептелет. Ошондуктан заманбап окуу программаларында мектептин ата-энелер менен өнөктөштүк мамилесин уюштуруусу каралган. Ал эми окутуу процессине ата-энелерди тартууга аракет кылбаган мугалимдер окуучулардын окуу көндүмдөрүн калыптандыруу боюнча эң таасирдүү куралдардын бирин пайдалануу мүмкүнчүлүгүн колдон чыгарып алышат.

Бул колдонмо окуучулардын окуу көндүмдөрүн өркүндөтүүгө ата-энелерди жана коомчулукту туртууга кызыккан мектеп жетекчилерине жана мугалимдерине арналып, бул ишке өнөктөштөрдү тартуу боюнча пайдалуу маалыматтарды камтыйт. Ошондой эле, ата-энелердин жана коомчулуктун катышуусу үчүн ыңгайлуу боло турган мектеп иш-чаралары баяндалып берилет. Ата-энелер балдары менен үйдо аткара ала турган көнүгүүлөр да сунушталат.

Жүктөп алуу:

10 модуль - Окуу көндүмдөрүн калыптандырууга ата-энелерди жана коомчулукту тартуу

Мектеп өкүлдөрү үчүн тренинг - 10 модуль

 

Кошумча материалдар

«Окуганга чейин - Окуу учурунда - Окугандан кийин» берилүүчү суроолор боюнча карточкалар

Жүктөп алуу:

Карточкаларды колдонуу максаттары, сунуштар жана эскертүүлөр

Карточкалар А5 форматынды

Карточкалар А6 форматында

 

Cөз байлыгын өстүрүү боюнча карточкалар 

Жүктөп алуу:

Колдонуу үчүн эскертүүлөр

Чоң карточкалар - 1 класс

Кичинекей карточкалар - 1 класс

Чоң карточкалар - 2 класс

Кичинекей карточкалар - 2 класс.

 

Видеоматериалдарга ссылкалар

Китеп окуунун базалык көндүмдөрүнө киришүү -  (https://youtu.be/4mIVu5Nl7J0)  – Модули 1-5

Үлгулүү,биргелешкен окуу – (https://youtu.be/iF0cuYs_Jm4 ) - Модули 4-5

Ири форматтагы китептер – (https://youtu.be/edRml44MuMY ) - Модуль 9

Шар окуу – (https://youtu.be/157OoyJ9IxY ) – Модуль 4

Окуганын түшүнүү  - (https://youtu.be/_78A-ZByPc4 ) – Модуль 5